|
|
|
| Zobacz też: |
| Warszawa | |||||
|
|||||
|
|||||
| Dewiza: Semper invicta (Zawsze niezwyciężona) | |||||
| Województwo | mazowieckie | ||||
| Powiat | miasto na prawach powiatu | ||||
| Gmina • rodzaj |
Warszawa miejska |
||||
| Założono | XIII wiek | ||||
| Prawa miejskie | ok. 1300 | ||||
| Prezydent miasta | Hanna Gronkiewicz-Waltz | ||||
| Powierzchnia | 517,24[1][2] km² | ||||
| Położenie (punkt) | 52° 13' 56 '' N 21° 00' 30 '' E |
||||
| Wysokość | 78-115 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2008) • liczba • gęstość • aglomeracja |
1 709 781[2] 3 302[2] os./km² 3 370 000 |
||||
| Strefa numeracyjna |
+ (48) 022 | ||||
| Kod pocztowy | od 00-xxx do 05-xxx wszystkie kody |
||||
| Tablice rejestracyjne | WA, WB, WD, WE, WF, WH, WI, WJ, WK, WN, WT, WU, WW, WX, WY | ||||
Położenie na mapie Polski  Warszawa
|
|||||
| TERC10 (TERYT) |
1465011 | ||||
| SIMC10 | 0918123 | ||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||
 Wiadomości w Wikinews |
|||||
 Warszawa w Wikicytatach |
|||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Warszawa (wymowa) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad rzeką Wisłą.
Warszawa jest ważnym europejskim ośrodkiem naukowym, kulturalnym, politycznym oraz gospodarczym. Mieszczą się w niej siedziby parlamentu (Sejmu i Senatu), Prezydenta RP, Rady Ministrów i innych władz centralnych. Warszawa jest także stolicą województwa mazowieckiego. Warszawa jest jedynym miastem w obecnych granicach Polski odznaczonym Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (a drugim w historii Polski miastem, po Lwowie).
Warszawa jest największym polskim miastem pod względem liczby ludności 1 709 781 zameldowanych mieszkańców w czerwcu 2008 r.[2] i powierzchni (517,24 km² łącznie z Wisłą)[2][1]. W skali kraju, rzeczywistą liczbę mieszkańców Warszawy i okolic można porównywać jedynie do Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego.
Warszawa jest członkiem Związku Miast Polskich.
Warszawa leży w środkowym biegu Wisły, na Nizinie Środkowomazowieckiej, w odległości około 350 km od Karpat i Morza Bałtyckiego.
Miasto leży po obu stronach rzeki i jest nieznacznie wydłużone wzdłuż jej brzegów (rozciąga się na ok. 30 km w kierunku północ-południe i ok. 28 km w kierunku wschód-zachód). Lewobrzeżna część Warszawy jest w większości położona na wysoczyźnie – Równinie Warszawskiej (najwyższy punkt geodezyjny na skrzyżowaniu ul. Norwida i Nakielskiej (rejon zajezdni autobusowej "Redutowa" – 115,7 m n.p.m.; porównywalne wysokości w rejonie Filtrów – 114,7 m n.p.m. przy ul. Krzyckiego). Charakterystyczna dla krajobrazu miasta jest wysoka na 6-25 m skarpa wiślana, stanowiąca krawędź erozyjną wysoczyzny.
Pozostała część miasta leży w dolinie Wisły oraz na Równinie Wołomińskiej (częściowo dzielnice wschodnie) i w Kotlinie Warszawskiej (częściowo dzielnice północne). Na Bielanach, Białołęce, w Wawrze i Wesołej występują porośnięte lasem, wysokie na kilka-kilkanaście metrów wydmy, z najwyższym naturalnym punktem wysokościowym – 122,11 m n.p.m. (w rejonie planowanej ul. Stanisława Wigury na osiedlu Groszówka w Wesołej).
Na obszarze miasta znajduje się kilka wzgórz usypanych przez człowieka (m.in. Kopiec Powstania Warszawskiego (wysokość 121,0 m n.p.m.), Kopiec Szczęśliwicki (wysokość 138,0 m n.p.m. – najwyższy punkt wysokościowy w Warszawie) oraz Stadion Dziesięciolecia, a także składowiska odpadów m.in. Góra Śmieciowa na Radiowie (wysokość 144 m n.p.m.)[3] czy hałda popiołów z Elektrociepłowni Siekierki na Siekierkach.
Najniżej w Warszawie położonym punktem jest brzeg Wisły przy granicy z Jabłonną (75,6 m n.p.m.).
 |
Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-02. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
| Klimatogram dla Warszawy | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| St | Lu | Ma | Kw | Ma | Cz | Li | Si | Wr | Pa | Li | Gr | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
28
0
-4
|
26
1
-4
|
30
6
-1
|
38
12
3
|
50
18
8
|
66
21
11
|
76
22
13
|
71
22
12
|
46
17
8
|
40
12
4
|
38
5
1
|
36
2
-3
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Temperatury w °C Opad całkowity w mm Źródło: Weatherbase[4] |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Według klasyfikacji Wincentego Okołowicza Warszawa leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego. Według klasyfikacji Köppena natomiast przebiega tędy granica dwóch stref klimatycznych – C (umiarkowanej) i D (borealnej).
Cechami charakterystycznymi klimatu Warszawy są dość równomierne opady o średniej wieloletniej około 493 mm/rok z maksimum w czerwcu (72 mm) i minimum w lutym (18 mm). Średnia roczna temperatura wynosi +7,8 °C z maksimum w lipcu (+18,0 °C) i minimum w styczniu (-3,3 °C). Okres wegetacyjny wynosi około 200 dni. Warszawa jest najczęściej pod wpływem mas powietrza polarno-morskiego (około 60% dni w roku) oraz polarno-kontynentalnego (około 30% dni w roku). W Warszawie i okolicach bardzo wyraźnie zaznacza się wpływ dużej aglomeracji miejskiej na klimat (tzw. miejska wyspa ciepła). Objawia się to poprzez wyższe średnie temperatury w centrum miasta, wyższe opady (lepsze warunki do rozwijania się równowagi chwiejnej atmosfery) oraz niższą prędkość wiatru. Z uwagi na wysoką zawartość aerozoli i zanieczyszczeń w powietrzu, zwiększa się zachmurzenie oraz pogarsza się przejrzystość powietrza, co prowadzi do zmniejszania bezpośredniego promieniowania słonecznego i zwiększenia promieniowania rozproszonego.
| Średnia temperatura i opady dla Warszawy | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | Roczna |
| Średnie najwyższe temperatury °C | 0 | +1 | +6 | +12 | +18 | +21 | +22 | +22 | +17 | +12 | +5 | +2 | +11 |
| Średnie najniższe temperatury °C | -4 | -4 | -1 | +3 | +8 | +11 | +13 | +12 | +8 | +4 | +1 | -3 | +3 |
| Opady cm | 2.8 | 2.6 | 3 | 3.8 | 5 | 6.6 | 7.6 | 7.1 | 4.6 | 4 | 3.8 | 3.6 | 54,9 |
| Źródło: Weatherbase[4] 2008-02-11 | |||||||||||||
Podobnie jak przed wojną, Warszawa była, poczynając od 1945, miastem wydzielonym, czyli tzw. województwem miejskim; od początku lat 60. XX w. utrwalił się podział na 7 dzielnic (w randze powiatów: Mokotów, Ochota, Praga Południe, Praga Północ, Śródmieście, Wola i Żoliborz).
Po reformie administracyjnej w 1975 w Warszawie – podobnie jak w Krakowie, Poznaniu i Wrocławiu – zachowano podział na dzielnice. Po wydarzeniach czerwcowych do dzielnicy Ochota włączono w ramach represji zbuntowany Ursus.
| Dzielnica | Ludność [osób][2] |
Gęstość [osób/km²][2] |
Powierzchnia [km²][1] |
| Mokotów | 225730 | 6373 | 35,42 |
| Praga Płd. | 183392 | 8194 | 22,38 |
| Ursynów | 147291 | 3364 | 43,79 |
| Wola | 138919 | 7213 | 19,26 |
| Bielany | 134403 | 4156 | 32,34 |
| Śródmieście | 130197 | 8362 | 15,57 |
| Targówek | 122900 | 5074 | 24,22 |
| Bemowo | 110331 | 4422 | 24,95 |
| Ochota | 90549 | 9316 | 9,72 |
| Białołęka | 84219 | 1153 | 73,04 |
| Praga Płn. | 72251 | 6327 | 11,42 |
| Wawer | 68293 | 857 | 79,70 |
| Żoliborz | 48362 | 5710 | 8,47 |
| Ursus | 49242 | 5261 | 9,36 |
| Włochy | 39716 | 1387 | 28,63 |
| Rembertów | 22999 | 1192 | 19,30 |
| Wesoła | 22123 | 964 | 22,94 |
| Wilanów | 17064 | 465 | 36,73 |
Od kwietnia 1990 dotychczasowych 7 dzielnic warszawskich uzyskało status gmin miejskich i nowe nazwy, przy czym gminy te nie były osobnymi miastami, a łącznie tworzyły jedno miasto. W 1994 dokonano zmiany gmin-dzielnic 7 dotychczasowych zastępując 11.
W wyniku reform wprowadzonych przez tzw. ustawę warszawską z 2002 roku, Warszawa stanowi tylko jedną gminę na prawach powiatu. Dotychczasowe gminy mają obecnie status dzielnic posiadających ograniczone kompetencje samorządowe. Wiele tych kompetencji odpowiada kompetencjom powiatu (np. prowadzenie rejestracji pojazdów). Ponadto granice Warszawy poszerzyły się o niezależną wcześniej gminę Wesoła tworząc w sumie 18 dzielnic. Najgęściej zaludnioną dzielnicą jest Ochota (9316 osób/km²), a najmniej gęsto – Wilanów (465 osób/km²). Średnia dla całego miasta wynosi 3302 osób/km²[2].
Warszawa stanowi główne miasto monocentrycznej aglomeracji, której liczba mieszkańców wg różnych podziałów wynosi od około 2,6 do 3 mln. W obszarze tym znajduje się około 20 miast.
Warszawa jest największym polskim miastem pod względem liczby ludności (1 707 981 zameldowanych mieszkańców w czerwcu 2008 r.[2]) i powierzchni (517,24 km²[1]). Liczba ta stanowi około 4,5% mieszkańców całego kraju. Dużą część mieszkańców stanowi ludność niezameldowana: "Według ostrożnych szacunków ratusza, w stolicy tych bez meldunku jest około 500–700 tys."[5]
Warszawa poniosła duże straty ludnościowe w wyniku II wojny światowej z 1 289 000 mieszkańców w 1939 roku do 478 755 w 1946[6]. Na początku lat 50. XX wieku przyrost ludności rocznie wynosił ok. 5-7% (ok. 45-60 000 osób wobec 41 000 nowych mieszkań w ramach Planu Sześcioletniego oddanych w latach 1950-1955), wprowadzono więc ograniczenia meldunkowe obowiązujące w Warszawie, w wyniku których spadło tempo migracji i w 1976 wyniosło ono 22 000 ludzi[7]. W okresie ograniczeń meldunkowych po liberalizacji przepisów[8] możliwe stało się meldowanie m.in. współmałżonków stałych mieszkańców miasta, wybitnych fachowców itp. Ograniczenia te wpłynęły na rozwój miejscowości podwarszawskich, gdzie osiedlali się ludzie przybywający z całej Polski i nie spełniający wymagań ustawowych. Usunięcie ograniczeń meldunkowych spowodowało ponowny niekontrolowany napływ ludności do miasta.
Nazwa pojawia się w XIV-wiecznych zapiskach jako Warseuiensis (1321), Varschewia (1342) i XV wieku jako Warschouia (1482). Średniowieczna nazwa brzmiała Warszewa, Warszowa. Najprawdopodobniej pochodzi ona od formy dzierżawczej imienia Warsz (skróconej formy popularnego wówczas imienia Warcisław, Wrocisław), używanego m.in. wśród przedstawicieli rodu Rawów (Rawiczów) herbu Rawa, właścicieli części terenów w dzisiejszym centrum miasta, np. Solca i Mariensztatu.
Zmiana nazwy na Warszawa wynikła z mazowieckiej wymowy dialektycznej. Do końca XV wieku samogłoska -a- przechodziła w -e- po spółgłoskach miękkich (-sz- była w tamtym okresie spółgłoską miękką). W XV wieku formy z wtórnym -e- zaczęły być postrzegane jako gwarowe. Dlatego też zastępowano -e- przez -a-. Taka zmiana nie była uzasadniona etymologicznie, więc takie formy nazywa się hiperpoprawnymi (np. siadlisko, królawski). Tak też nastąpiła zmiana nazwy z Warszewa na Warszawa, która upowszechniła się w XVI wieku[10].
Legendarna etymologia wywodzi nazwę od imion rybaka Warsa i jego żony Sawy.
Nazwa Warszawy w innych językach:
| afr. Warskou | alb. Varshava | ang. Warsaw | arab. وارسو (Wārsū) | bask. Barsobia | biał. Варшава | bułg. Варшава | chiń. 华沙/華沙 |
| czes. Varšava | duń. Warszawa | esp. Varsovio | est. Varssavi | fin. Varsova | fran. Varsovie | grec. Βαρσοβία (Warsowia) | gruz. ვარშავა (Warszawa) |
| hebr. ורשה (Warsza) | hiszp. Varsovia | isl. Varsjá | ind. Warsawa | jap. ワルシャワ (Warushawa) | jid. וואַרשע (Warsze) | kaszb. Wôrszôwô | kor. 바르샤바 |
| litew. Varšuva | łac. Varsovia | łot. Varšava | niem. Warschau | nider. Warschau | norw. Warszawa | port. Varsóvia | ros. Варшава |
| rum. Varşovia | serb. Варшава | serbchor. Varšava | słow. Varšava | szw. Warszawa | tajsk. วอร์ซอ | tet. Varsóvia | turec. Varşova |
| ukr. Варшава | węg. Varsó | włos. Varsavia |
Najważniejsze fakty historyczne w dziejach miastapotrzebne źródło:
Warszawa, a w szczególności warszawskie Śródmieście, należy do najważniejszych centrów biznesu w Europie Środkowej. W 2003 zarejestrowanych było 288.307 firm, a inwestorzy zagraniczni inwestowali w mieście ponad 700 milionów euro rocznie. Dzięki korzystnym warunkom inwestycyjnym Warszawa wytwarza ponad 13,3% polskiego PKB. Samo miasto w 2007 uzyskało 9,7 mld złotych przychodu[13]. Stopa bezrobocia rejestrowanego w marcu 2009 wyniosła 2,2%, zaś przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw – 4650,05 zł.[14].
Warszawa jest drugim największym po Górnośląskim Okręgu Przemysłowym ośrodkiem miejsko-przemysłowym w kraju. Ze względu na wielkość rynku konsumpcyjnego, Warszawa stanowi ważne w skali kraju centrum handlowe. W mieście znajdują się kilka bardzo dużych centrów handlowych oraz kilkanaście mniejszych. Do największych centrów handlowo-rozrywkowych należą: Arkadia, Blue City, Galeria Mokotów, Promenada, Sadyba Best Mall, Wola Park oraz Złote Tarasy.
Po II wojnie światowej, władze komunistyczne zdecydowały o odbudowie Warszawy jako ważnego centrum przemysłu ciężkiego. W mieście otwarto kilkadziesiąt wielkich fabryk, z których do najważniejszych należały Huta Warszawa, ZPC Ursus oraz Fabryka Samochodów Osobowych (FSO).
Warszawa jako stolica administracyjna kraju, jest siedzibą większości centralnych organów władzy, ministerstw, urzędów i instytucji centralnych takich jak m.in.:
a także przedstawicielstw dyplomatyczno-konsularnych.
Stolica jest największym ośrodkiem akademickim w Polsce. Swoją siedzibę ma tu 66 uczelni. Do największych warszawskich uczelni należą:
Ponadto na terenie Warszawy dynamicznie rozwijają się wyższe szkoły prywatne zorientowane na kształcenie przyszłej kadry kierowniczej (MBA) niezbędnej do profesjonalnego zarządzania nowoczesnym przedsiębiorstwem w gospodarce rynkowej.
Według corocznego rankingu studiów MBA przygotowywanego przez tygodnik Wprost, do najlepszych, prywatnych uczelni biznesowych w Warszawie należą:
Studenci oraz uczniowie szkół wszystkich szczebli stanowią około 29,2% populacji Warszawy. Ich liczba w 2002 roku przekroczyła 500 000, z czego ponad 255 000 stanowią studenci szkół wyższych.
Środowisko akademickie w Warszawie posiada też własną stację radiową nadającą na częstotliwości 97,1 MHz pod nazwą Akademickie Radio Kampus. Właścicielem koncesji radia jest Uniwersytet Warszawski
 |
Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić/wykonać działania: Sekcja jest za długa, a niektóre informacje zbyt szczegółowe i nieaktualne – część faktów i statystyk przerzucić do odpowiednich już istniejących artykułów branżowych. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
Pomimo zniszczeń powstałych w wyniku II wojny światowej, powstania warszawskiego i powojennych rozbiórek już odbudowanych kamienic, jedynie kilka ciągów komunikacyjnych zostało poszerzonych i dostosowanych do dużego natężenia ruchu samochodowego. Dlatego jednym z głównych zadań miasta jest rozwój sieci transportu miejskiego, która może stać się alternatywą dla prywatnego transportu samochodowego.
Warszawa nie posiada obwodnicy, a większość ruchu na osi wschód-zachód odbywa się przez środek miasta. Projektowany jest układ dwóch, a następnie trzech obwodnic – w okresie przejściowym funkcjonować będzie Obwodnica Etapowa Warszawy, z której docelowo ma powstać Obwodnica Miejska (przez most Północny i Siekierkowski) oraz Ekspresowa Obwodnica Warszawy prowadząca ruch tranzytowy z autostrady A2 (Berlin – Moskwa) i dróg ekspresowych S8 (Wrocław – Suwałki) i S17 (Warszawa – Lublin), przez most Grota i Południowy. Jej odcinek przez osiedla mieszkaniowe dzielnicy Ursynów zostanie poprowadzony w tunelu.
Szeroka rzeka, nad którą leży Warszawa, jest wciąż dużą barierą komunikacyjną. Budowane tu w przeszłości przeprawy mostowe (pierwszy stały most w 1573) były wielokrotnie niszczone przez powodzie oraz podczas wojen (w obu wojnach światowych wszystkie istniejące mosty zostały zniszczone). Kilkadziesiąt lat później liczba przepraw i ich przepustowość jest wciąż niewystarczająca w stosunku do potrzeb. Obecnie jest w mieście osiem mostów: Grota-Roweckiego, Gdański (często traktowany jako dwa oddzielne: kolejowy i drogowo-tramwajowy), Śląsko-Dąbrowski, Świętokrzyski, Średnicowy (kolejowy), Poniatowskiego, Łazienkowski i Siekierkowski. Władze miasta planują budowę kolejnych 4-6 mostów.
Międzynarodowy port lotniczy Warszawa-Okęcie, zlokalizowany jest zaledwie 10 km od ścisłego centrum miasta – w dzielnicy Włochy na osiedlu Okęcie. Obsługuje ponad 9 milionów pasażerów rocznie oraz ponad 100 połączeń krajowych i zagranicznych dziennie. Jest to obecnie największy port lotniczy w Polsce. Jego powierzchnia wynosi ok. 834 ha. Posiada 4 terminale główne pasażerskie, dworzec towarowy i wojskowy port lotniczy.
Rozważane jest utworzenie drugiego portu lotniczego dla Warszawy, np. w miejscu jednego z istniejących już lotnisk wojskowych na północ lub zachód od miasta. Pod uwagę bierze się rozbudowę lotniska Modlin.
Istnieje także aktywnie używane lotnisko Warszawa-Babice na Bemowie. Korzysta z niego Aeroklub Warszawski, Lotnicze Pogotowie Ratunkowe, a także wielu właścicieli mniejszych samolotów i śmigłowców prywatnych lotnictwa ogólnego (ang.: general aviation).
System komunikacji miejskiej w Warszawie składa się z linii autobusowych, tramwajowych, metra oraz Szybkiej Kolei Miejskiej o całkowitej długości ponad 1000 kmpotrzebne źródło. Wszystkie linie koordynowane są przez Zarząd Transportu Miejskiego. Do przejazdów środkami komunikacji miejskiej uprawniają bilety z paskiem magnetycznym i Warszawska Karta Miejska. Linie podmiejskie w większości zarządzane są przez firmy prywatne.
Pierwszą linię tramwaju konnego otwarto w Warszawie 11 grudnia 1866. 26 marca 1908 wyruszył pierwszy tramwaj elektryczny. W okresie międzywojennym tramwaje znacjonalizowano i wybudowano wiele nowych linii, które jednak uległy zniszczeniu w latach II wojny światowej. Po wojnie wiele z nich odbudowano, jednak część uległa likwidacji, szczególnie w latach 70. XX wieku.
Obecnie spółka Tramwaje Warszawskie posiada 859 wagonów, a sieć tramwajowa liczy około 500 kilometrów torówpotrzebne źródło. Po Warszawie jeździ na stałe 28 linii, z czego 3 są tymczasowo zawieszone. Okresowo, np. w okresie Wszystkich Świętych i podczas wakacji, uruchamia się linie dodatkowe.
Znaczna większość warszawskich torowisk przebiega poza jezdniami ulic, dzięki czemu komunikacji tramwajowej nie paraliżują korki w ruchu drogowym. Prawie wszystkie linie tramwajowe są dwutorowe. Istnieje tylko jeden kilkukilometrowy odcinek jednotorowy (z trzema mijankami), zbudowany w okresie międzywojennym – łączy osiedlowe Boernerowo z Kołem.
Obecnie sieć tramwajowa i tabor są modernizowane przy udziale funduszy rozwojowych Unii Europejskiej.
Budowę Metra Warszawskiego rozpoczęto 15 kwietnia 1983 r. Pierwszy odcinek został otwarty 7 kwietnia 1995 r. Wciąż składa się tylko z jednej linii o przebiegu północ–południe po lewej stronie Wisły o długości 23,1 km z 21 stacjami. Jest obsługiwane przez 84 starsze wagony produkcji rosyjskiej z serii 81 oraz 108 wagonów Metropolis firmy ALSTOM. 25 października 2008 r. została zakończona budowa I linii metra. Czas przejazdu I linii wynosi ok. 38 minut. W 2009 r. ma ruszyć budowa II linii o długości 31 km z 28 stacjami, której odcinek centralny ma powstać w latach 2009-2013. Z warszawskiego metra korzysta dziennie (dni robocze) około 500 000 pasażerów[15].
Szybka Kolej Miejska to naziemna sieć szybkiej kolei miejskiej łączącej centrum Warszawy z jej obrzeżami oraz przedmieściami. Ma być uzupełnieniem metra i alternatywą dla komunikacji autobusowej. Kolej ta ma powstać na już istniejących torach należących do PKP Polskich Linii Kolejowych. Pierwsza linia ruszyła w 2005. Kursowała na trasie Warszawa Zachodnia-Warszawa Falenica. Została jednak zawieszona z powodu rzadkiego kursowania i dublowania połączeń Kolei Mazowieckich. Obecnie kursuje linia S2 od Sulejówka Miłosnej do Pruszkowa. W 2012 roku ma zostać uruchomiona linia z lotniska Okęcie do centrum.
Warszawa ma około 2673 kilometrów linii autobusowych, po których kursuje 1709 autobusów. Głównym węzłem komunikacyjnym jest przystanek Dworzec Centralny, który jest też głównym punktem przesiadkowym miasta. ZTM prowadzi obecnie 247 linii autobusowych, z czego 38 kursuje między północą a godziną 5 rano. Okresowo uruchamiane są linie dodatkowe, np. linie cmentarne w okresie Wszystkich Świętych. Warszawskie autobusy obsługiwane są, oprócz Miejskich Zakładów Autobusowych, także przez przewoźników prywatnych: ITS Michalczewski, Mobilis i PKS Grodzisk Mazowiecki.
Komunikacja trolejbusowa funkcjonowała w Warszawie w okresach 1946-1973 i 1983-1995.
Pierwszą linię kolejową w Warszawie otwarto w 1845 (Kolej warszawsko-wiedeńska). Dziś Warszawa jest jednym z najważniejszych węzłów komunikacji kolejowej w Polsce.
Istnieje tu sześć dużych dworców kolejowych (Warszawa Centralna, Warszawa Gdańska, Warszawa Śródmieście, Warszawa Wileńska, Warszawa Wschodnia i Warszawa Zachodnia) oraz kilkadziesiąt mniejszych stacji i przystanków osobowych.
Linia łącząca trzy najważniejsze dworce (Warszawa Centralna, Wschodnia i Zachodnia; tzw. linia średnicowa) prowadzi przez tzw. tunel średnicowy oraz most średnicowy na Wiśle.
Na terenie aglomeracji warszawskiej funkcjonowało w przeszłości kilka dojazdowych kolei wąskotorowych: Jabłonowsko-Karczewska, Piaseczyńsko-Wilanowska, Marecka i Łomiankowska, zlikwidowanych w latach 60. i 70. XX wieku. Obecnie funkcjonuje jedynie normalnotorowa Warszawska Kolej Dojazdowa (WKD) działająca od 1925, pierwotnie jako Elektryczna Kolej Dojazdowa. Wykonuje ona przewozy pasażerskie na trasie Warszawa Śródmieście – Podkowa Leśna – Grodzisk Mazowiecki z odgałęzieniem Podkowa Leśna – Milanówek.
W Warszawie znajduje się około 30 większych stałych teatrów. Wśród nich najważniejsze są Teatr Narodowy (założony w 1765) oraz Teatr Wielki – Opera Narodowa (założony w 1778). Szczególne uznanie zdobył TR Warszawa (dawniej Teatr Rozmaitości), który jest organizatorem eksperymentalnych przedstawień w scenerii miasta w ramach projektu Teren Warszawa.
W ostatnich latach miasto przyciąga także wielu artystów spoza głównych prądów w sztuce teatralnej. Ich działalność skupia się głównie wokół lokalnych domów kultury oraz prywatnych klubów. Latem teatry w Warszawie są w większości zamknięte, w tym czasie odbywa się za to stworzony w 1992 roku przez Andrzeja Tadeusza Kijowskiego – Konkurs Teatrów Ogródkowych.
W Warszawie mieści się Filharmonia Narodowa.
W mieście brak odpowiedniej hali koncertowej, stąd duże koncerty muzyczne urządza się głównie w Sali Kongresowej. Odbywały się także w hali Torwar (Iron Maiden, Pat Metheny, 50 Cent, Rihanna, Tokio Hotel, US5), na stadionach Gwardii (Tina Turner, Sting, Roger Waters, Joe Cocker, Metallica, Aerosmith) i Legii (Deep Purple, Guns N' Roses), na stadionie Skry (Boney M w 1979), na służewieckim torze wyścigów konnych (U2, Depeche Mode, Rolling Stones) czy na lotnisku na Bemowie (Michael Jackson, Lenny Kravitz), a mniejsze w teatrach np. w Teatrze Muzycznym Roma (King Crimson, Suzanne Vega, Jaromir Nohavica).
Festiwale i konkursy muzyczne w Warszawie:
W Warszawie mieści się wiele muzeów i galerii sztuki, tak państwowych, jak i prywatnych. Największe galerie to Zachęta i Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, zaś największe warszawskie muzea to Muzeum Narodowe, na Zamku Królewskim i Muzeum Pałac w Wilanowie. Planowana jest także budowa Muzeum Warszawskiej Pragi jako filii Muzeum Historycznego m.st. Warszawy.
Od 31 lipca 2004 otwarte jest Muzeum Powstania Warszawskiego. W 2008 na Muranowie ma powstać Muzeum Historii Żydów Polskich.
Warszawskie muzea i galerie uczestniczą w corocznej Nocy Muzeów.
Obecnie w Warszawie znajduje się 31 kin, w tym 14 multipleksów należących do pięciu sieci multikinowych Cinema City, Multikino, Silver Screen, Kinoplex, Novekino. Do roku 1939 istniało w Warszawie 54 kin i sal kinowych.
|
Warszawa posiada dwa kluby piłkarskie występujące w Ekstraklasie, jeden koszykarski, jeden siatkarski oraz kilka mniejszych klubów sportowych. Warszawskimi pierwszoligowcami są Legia Warszawa (piłka nożna), AZS Politechnika Warszawska (siatkówka) i Polonia Warszawa (koszykówka i piłka nożna).
 |
Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list. Uwagi: kwiecień 2009. |
Poniższa lista przedstawia najważniejsze warszawskie kluby sportowe:
Warszawa posiada także tor wyścigów konnych Służewiec, kilka krytych lodowisk, tor łyżwiarski Stegny, kilkadziesiąt całorocznych basenów, kortów tenisowych oraz kilkaset mniejszych i większych hal sportowych. Największy stadion w Warszawie (Stadion Dziesięciolecia) do 30 września 2007 wykorzystywany był jako targowisko. W Warszawie funkcjonuje również aeroklub w ramach działalności którego uprawia się sporty lotnicze.
Warszawa jest też gospodarzem rozwijających się z roku na rok biegów masowych: Półmaratonu Warszawskiego (marzec), Maratonu Warszawskiego (wrzesień) i Run Warsaw (październik).
W 2008 roku otrzymała tytuł Europejskiej Stolicy Sportu.
Zabudowa Warszawy znacząco ucierpiała podczas II wojny światowej. Później jednak większość zabytków odbudowano, choć zmieniając czasem ich wygląd względem przedwojennego. Do takich budynków należy m.in. Zamek Królewski. Istnieje jednak w stolicy wiele cennych budynków, które przetrwały wojnę bez większych zniszczeń, jak Pałac w Wilanowie, kościół Wizytek i kościół pokarmelicki pw. Wniebowzięcia NMP przy Krakowskim Przedmieściu czy Pałac Prezydencki.
Wysokości całkowite:
Wraz z transformacją ustroju w kraju odradza się warszawski samorząd. Po wielu publicznych dyskusjach 18 maja 1990 Sejm uchwalił ustawę o ustroju Warszawy. 27 maja w demokratycznych wyborach samorządowych mieszkańcy Warszawy wybrali swoich przedstawicieli do siedmiu gmin-dzielnic. Na prezydenta Rada m.st. Warszawy wybrała urbanistę Stanisława Wyganowskiego, który pełnił już tę funkcję od 27 stycznia 1990 na mocy decyzji premiera Tadeusza Mazowieckiego. Warszawa po 56-letniej przerwie uzyskała szansę rozwoju zgodnego z wolą swoich mieszkańców. Po raz kolejny Warszawa stała się tematem obrad Sejmu, który 25 marca 1994 uchwalił ustawę o ustroju miasta stołecznego wprowadzającą w stolicy podział na 11 niezależnych gmin. Pomimo ciągłych zmian legislacyjnych Warszawa przeżyła gwałtowny wzrost gospodarczo-inwestycyjny. W kwietniu 1995 zostało uruchomione Metro Warszawskie. Powstały nowe obiekty biurowe, centra handlowe, osiedla mieszkaniowe. Miasto stało się najbardziej atrakcyjnym, w tej części Europy, miejscem inwestowania światowych kapitałów.
Po kolejnej nowelizacji tzw. ustawy warszawskiej, Warszawa w 2002 stała się jednolitą gminą na prawach powiatu, która jest częścią województwa mazowieckiego składającą się z 18 jednostek pomocniczych, tj. dzielnic. Pierwszym prezydentem Warszawy wybranym w wyborach powszechnych i pełniącym tę funkcję w nowym ustroju miasta został Lech Kaczyński.
Prezydent m.st. Warszawy jest wybierany bezpośrednio przez mieszkańców stolicy na podstawie ustawy z dnia 20 czerwca 2002 (Dz. U. 02.113.984), jednak jego zastępcy nie pochodzą z wyboru. Do prerogatyw prezydenta należy m.in. zarządzanie własnością miejską oraz nadzorowanie pracy wszystkich podległych mu samorządów dzielnicowych – zakres obowiązków określa tzw. Ustawa warszawska z 15 marca 2002 (Dz. U.02.41.361).
Ustawa warszawska zniosła poprzednio istniejące gminy i ustanowiła w Warszawie jeden organizm miejski na prawach powiatu miejskiego, zarządzanego przez Radę Miasta Warszawy.
W jednoizbowej Radzie Miasta st. Warszawy zasiada 60 rajców. Wybierani są w wyborach bezpośrednich i proporcjonalnych co cztery lata. Podobnie jak większość innych organów samorządu, Rada Miasta dzieli się na komisje, których zadaniem jest nadzór nad poszczególnymi dziedzinami życia. Obecnie Przewodniczącą Rady Miasta Stołecznego Warszawy jest Ewa Malinowska-Grupińska.
Wszystkie decyzje rady podejmowane są zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady.
Każda z 18 dzielnic Warszawy posiada własną Radę Dzielnicy. Pełnią one funkcje stanowiące i kontrolne oraz zarządzają szkołami i własnością miejską na podległym im obszarze. Na czele Rady stoi Przewodniczący, ponadto wybiera ona burmistrza.
Warszawa jest siedzibą jednostek administracyjnych wielu Kościołów i związków wyznaniowych: archidiecezji warszawskiej (z 86 parafiami w granicach miasta) i diecezji warszawsko-praskiej (51 parafii w granicach miasta) Kościoła rzymskokatolickiego, diecezji warszawskiej Kościoła polskokatolickiego, kustodii warszawskiej Kościoła katolickiego mariawitów, metropolii warszawskiej i całej Polski i Diecezji warszawsko-bielskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Z tego względu w stolicy jest 1 archikatedra, 5 katedr i 2 konkatedry.
W Warszawie znajdują się także parafie i zbory innych wyznań katolickich i protestanckich, siedziby gmin żydowskich oraz innych związków wyznaniowych.
Kilkadziesiąt kościołów rzymskokatolickich i zespołów klasztornych, kościoły protestanckie, starokatolickie, cerkwie prawosławne i grekokatolicka są zabytkami.
W obrębie miasta znajduje się kilkanaście zwartych obszarów leśnych, obejmujących ponad 7200 ha, co stanowi ok. 13% powierzchni miasta (można to sobie wyobrazić jako położony wewnątrz miasta kwadrat o boku 8,5 km). Lasy te są w większości pozostałościami dawnej, rozległej Puszczy Mazowieckiej porastającej te obszary, ale w większości są silnie przekształcone przez gospodarkę. Większość lasów w obrębie Warszawy to bory sosnowe z domieszką brzóz i dębów. Wiele z tych środowisk służy Warszawiakom do rekreacji, niektóre mają dużą wartość przyrodniczą i chronione są w formie rezerwatów przyrody. Największą część spośród obszarów leśnych zajmują lasy prywatne pod nadzorem Prezydenta m.st. Warszawy (44%), pozostałe to lasy miejskie (38%) (Lasy miejskie Warszawy) i lasy stanowiące własność Skarbu Państwa administrowane przez Lasy Państwowe (18%). Największe zwarte obszary leśne Warszawy zlokalizowane są w obrębie Mazowieckiego Parku Krajobrazowego zajmującego w całości ponad 14 500 ha powierzchni. Składają się z kilku dużych kompleksów leśnych, częściowo od siebie izolowanych, leżących na południowo-wschodnim skraju miasta: w dzielnicach Wesoła i Wawer i częściowo w podwarszawskich gminach. W skład Parku Krajobrazowego wchodzą m.in. Rezerwat im Jana III Sobieskiego z pięknymi fragmentami dąbrów i Rezerwat torfowiskowy Bagno Jacka w Wesołej. Na północ od terenów Parku Krajobrazowego położone są rozległe lasy Rembertowskie, częściowo zlokalizowane na terenach wojskowych. Na ich południowym skraju leży leśny rezerwat Kawęczyn, a blisko niego Rezerwat Olszynka Grochowska.
W lewobrzeżnej części Warszawy również znajduje się kilka rozległych obszarów leśnych, m.in.:
Te trzy ostatnie obszary łączą się wąskimi pasami zadrzewień ze znajdującym się tuż za granicami miasta Kampinoskim Parkiem Narodowym
Są tu także mniejsze fragmenty zbiorowisk leśnych o charakterze leśno-parkowym
Obszary leśne Warszawy są bardzo cenne jako ostoje fauny i flory, zwłaszcza fragmenty rezerwatowe i ze względu na walory krajobrazowe.
Na terenie Warszawy znajduje się kilkadziesiąt zbiorników wodnych i cieków, niektóre z nich mają dużą wartość przyrodniczą i krajobrazową. W skład wód stojących wchodzi m.in. kilka zbiorników o charakterze jezior, będących w większości dawnymi starorzeczami Wisły, kilka zbiorników torfowiskowych i kilkanaście stawów parkowych. Zwyczajowe i oficjalne nazwy niektórych z nich często nie są zgodne z ich charakterystyką hydro-morfologiczną, np. Jezioro Wilanowskie i Jeziorko Czerniakowskie są jeziorami a Jeziorko Kamionkowskie i Łacha Potocka to typowe stawy parkowe. Największym zbiornikiem Warszawy jest jezioro Czerniakowskie[16] (19,7 ha) mające status rezerwatu. Inne duże zbiorniki (o powierzchni kilkunastu ha) to także Jezioro Powsinkowskie (bardzo cenne przyrodniczo: m.in. jako ostoja ptaków wodno-błotnych i ze względu na rzadkie gatunki bentosowych bezkręgowców[17]) i Jezioro Wilanowskie. Na terenie dużych warszawskich parków znajduje się wiele stawów parkowych, tylko niektóre z nich mają charakter zbiorników trwałych (Park Moczydło, Szczęśliwice, Park Skaryszewski, Dolinka Służewiecka), z niektórych (np. Pola Mokotowskie, Park Ujazdowski, Łazienki) woda jest regularnie spuszczana, okresowo usuwane są rośliny i osady, co uniemożliwia występowanie w nich większości typowych przedstawicieli słodkowodnej fauny i flory. Warto wspomnieć o obecności na terenie Warszawy chronionych prawem torfowisk na których znajdują się malownicze zbiorniki wodne (m. in. Macierowe Bagno w Starej Miłosnej, Bagno Jacka w Wesołej i Biały Ług w Wawrze). Jeziorko Imielińskie na Ursynowie także objęte jest częściową ochroną prawną jako tzw. użytek ekologiczny. Wiele fragmentów przepływającej przez Warszawę Wisły, zwłaszcza na wschodnim brzegu, jest bardzo cennych przyrodniczo, zarówno ze względu na gnieżdżące się tu ptaki[18] (np. Rezerwat Wyspy Zawadowskie w Wilanowie i Wawrze), jak i liczne populacje ryb a także rzadkich bezkręgowców. Około 20 trwałych cieków i kanałów jest elementem środowiska przyrodniczego Warszawy, m.in. silnie zdegradowany, choć wciąż atrakcyjny przyrodniczo kilkunastokilometrowy Kanał Żerański (Królewski) łączący Wisłę ze Zbiornikiem Zegrzyńskim i malownicza rzeka Wilanówka, płynąca fragmentami wśród wiejskiego i pół-naturalnego krajobrazu. Środowiska słodkowodne Warszawy i ich otoczenie to, jak w przypadku innych wielkich miast rezerwuary różnorodności biologicznej, podlegające niestety coraz silniejszej presji ze strony otaczających silnie zurbanizowanych obszarów (tzw. rozpełzanie się miasta[19]).
Obecnie w Warszawie funkcjonuje pięć basenów odkrytych. Są to: Moczydło przy Górczewskiej na Woli, WOW Wisła Inflancka przy ul. Inflanckiej w Śródmieściu, Park Kultury w Powsinie przy ul. Maślaków na Ursynowie, Park Wodny (Warszawianka) przy ul. Merliniego na Mokotowie oraz Plaże nad Wisłą przy Wale Miedzeszyńskim na Pradze Południe[20]. Nieczynne są obecnie kompleks basenów odkrytych przy ul. Namysłowskiej na Pradze Północ i na Szczęśliwicach na Ochocie. Oprócz tego działają w Warszawie liczne baseny kryte[21].
W Warszawie funkcjonują dwie plaże miejskie. Pierwsza działa od 2004 roku na wysokości ZOO[22], zaś druga od lipca 2008 na wysokości ulicy Krynicznej na Saskiej Kępie[23].
Obecnie w Warszawie, poza basenami, nie istnieją miejsca kąpieliskowe. Od wielu lat rzeka Wisła nie spełnia podstawowych wymogów sanitarnych[23]. Najbliższe kąpieliska w okolicy Warszawy znajdują się nad Zalewem Zegrzyńskim. W 2006 możliwa była również kąpiel w Jeziorku Czerniakowskim, jednak zostały wykryte w nim bakterie cholery[24].
|
|
|
Grafiki i media na Wikimedia Commons
Definicja słownikowa w Wikisłowniku Teksty źródłowe w Wikiźródłach
|
|||||||
|
|||||||
|
||||||||||
|
|||||||
|
|||||||
|
||||||||||
|
|||||||
|
|||||
